ابن عبّاس گفته است : واى بر عالم از متابعت پيروانش ، وى دچار لغزشى مىشود سپس از آن باز مىگردد امّا مردم آن را از او فرا مىگيرند و به آفاق جهان مىرسانند ، برخى گفته‌اند : مثل لغزش عالم مثل آن كشتى است كه چون شكسته شود هم خودش غرق مىشود و هم اهل آن . در اسرائيليّات آمده است : عالمى بود كه از طريق بدعت مردم را گمراه مىساخت ، سپس توبه كرد و روزگار درازى به اصلاح گذشته خود پرداخت . خداوند به پيامبر آن زمان وحى فرمود كه به او بگو : اگر گناه تو محدود به ميان من و تو مىبود آن را مىآمرزيدم ليكن چگونه خواهند بود كسانى از بندگان من كه تو آنها را گمراه كردى و من آنها را وارد دوزخ كرده‌ام . بنابر اين روشن مىشود كه كار عالمان در خطر است ، آنها دو وظيفه بر عهده دارند : نخست ترك گناه و ديگر پنهان داشتن آن است . و همان گونه كه كيفر آنها بر گناهان مضاعف است ثوابهاى آنها بر حسنات در صورت اقتداى به آنها نيز چند برابر مىشود . عالم هر گاه تجمّل و ميل به دنيا را رها سازد و به اندكى از دنيا قناعت ورزد ، و از طعام به قوتى و از لباس به كهنه‌اى بسنده كند مردم از او پيروى خواهند كرد ، و عالمان ديگر و عوام به او تأسّى خواهند جست ، در اين صورت نظير ثوابهايى كه به آنها داده مىشود نصيب او خواهد شد . ليكن هر گاه به تجمّلات رو آورد طبع كسانى كه در مراتب پايينتر از او هستند ميل پيدا مىكند كه به او تشبّه جويند در حالى كه توان آن را ندارند مگر آن كه به خدمت سلاطين در آيند و به جمع مال و حطام دنيا از طريق حرام بپردازند و باعث همهء انحرافات آنان خواهد بود . بنا بر اين روش عالمان در هر دو جهت زياده و نقصان به سود يا به زيان داراى آثار مضاعف است . همين مقدار كه گفته شد در شرح گناهانى كه توبه از آنها توبه واقعى است كافى مىباشد . ركن سوّم - در توبهء كامل و شرايط و ادامهء آن تا پايان عمر ( 1 ) گفته شد توبه عبارت از ندامتى است كه موجب عزم و قصد شود ، و آن نتيجهء علم به آن است كه گناهان ميان او و محبوب حايلند ، و هر يك از علم و پشيمانى و عزم داراى دوام و كمالى است ، و دوام آنها نيز داراى شرايطى و كمال آنها را علامتى است كه ناگزير از بيان آنهاييم .